Quy Định An Toàn Lao Động Trong Xây Dựng Mới Nhất 2026

Ngành xây dựng luôn được xếp vào nhóm lĩnh vực có mức độ rủi ro nghề nghiệp cao nhất. Việc nắm vững các quy định về an toàn lao động trong xây dựng là trách nhiệm pháp lý bắt buộc của mọi chủ đầu tư, nhà thầu và người lao động. Bài viết dưới đây của Minh Long sẽ tổng hợp toàn bộ nội dung cốt lõi về quy định an toàn thi công công trình theo pháp luật hiện hành.

An Toàn Lao Động Trong Xây Dựng Là Gì?

Theo khoản 1 Điều 3 Thông tư 04/2017/TT-BXD của Bộ Xây dựng, an toàn lao động trong xây dựng được định nghĩa:

“An toàn lao động trong xây dựng là giải pháp phòng, chống tác động của các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại nhằm bảo đảm không làm suy giảm sức khỏe, thương tật, tử vong đối với con người, ngăn ngừa sự cố gây mất an toàn lao động trong quá trình thi công xây dựng công trình.”

Nói một cách dễ hiểu, an toàn lao động trong xây dựng là tổng hợp các biện pháp kỹ thuật, tổ chức và quản lý nhằm loại trừ hoặc kiểm soát các mối nguy hiểm trên công trường – từ nguy cơ ngã cao, điện giật, vật liệu rơi đổ, sập hố đào cho đến các rủi ro từ máy móc thiết bị thi công.

Khác với an toàn vệ sinh lao động trong các ngành sản xuất thông thường, an toàn thi công công trình có những đặc thù riêng: môi trường làm việc liên tục thay đổi theo tiến độ công trình, mật độ lao động cao trong không gian hạn chế, nhiều công việc diễn ra đồng thời trên nhiều tầng hoặc nhiều khu vực khác nhau.

Căn cứ pháp lý điều chỉnh an toàn lao động trong xây dựng

Hệ thống văn bản pháp luật hiện hành liên quan đến an toàn lao động trong xây dựng bao gồm:

• Luật An toàn, Vệ sinh lao động số 84/2015/QH13 – văn bản gốc quy định quyền, nghĩa vụ của người lao động và người sử dụng lao động trong đảm bảo an toàn vệ sinh lao động.
• Luật Xây dựng 2025 – quy định điều kiện khởi công, trách nhiệm đảm bảo an toàn trong hoạt động đầu tư xây dựng.
• Nghị định 39/2016/NĐ-CP – hướng dẫn chi tiết Luật An toàn, Vệ sinh lao động, quy định cụ thể về tổ chức bộ phận quản lý an toàn tại công trường.
• Thông tư 04/2017/TT-BXD – văn bản chuyên ngành quan trọng nhất, quy định chi tiết về quản lý an toàn lao động trong thi công xây dựng công trình.
• QCVN 18:2021/BXD Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về An toàn trong thi công xây dựng

Quy Định, Quy Chuẩn An Toàn Xây Dựng Trong Thi Công Công Trình

Yêu cầu chung về an toàn trên công trường

Quy chuẩn quốc gia QCVN 18:2021/BXD đặt ra các yêu cầu kỹ thuật an toàn nền tảng mà mọi công trường xây dựng phải tuân thủ:

– Về mặt bằng và tổ chức công trường: Phải rào ngăn toàn bộ khu vực công trường, bố trí trạm gác kiểm soát người ra vào. Tất cả hầm hố, giếng và lỗ trống trên sàn tầng phải được đậy kín hoặc rào chắn chắc chắn với chiều cao tối thiểu 1m. Mặt bằng phải có hệ thống thoát nước đảm bảo khô ráo, sạch sẽ trong suốt quá trình thi công.

– Về làm việc trên cao: Người lao động làm việc ở độ cao từ 2m trở lên bắt buộc phải sử dụng dây đai an toàn hoặc có lưới an toàn được lắp đúng quy cách. Tuyệt đối không để người lao động làm việc trên cao khi chưa đeo dây đai an toàn mà không có sàn thao tác đầy đủ lan can bảo vệ. Không được thi công ở hai hoặc nhiều tầng cùng một phương thẳng đứng trừ khi có thiết bị bảo vệ chắc chắn cho người bên dưới.

– Về điều kiện thời tiết: Khi có mưa to, giông bão hoặc gió từ cấp 5 trở lên, nghiêm cấm làm việc trên giàn giáo, cột điện, mái nhà hai tầng trở lên, trụ cầu và các kết cấu cao. Trước khi tái thi công sau mỗi đợt mưa bão hoặc sau khi ngừng thi công nhiều ngày phải kiểm tra toàn diện các điều kiện an toàn.

– Về chiếu sáng và chống sét: Phải lắp đủ hệ thống đèn chiếu sáng công trường. Mức chiếu sáng tối thiểu tại nơi làm việc đạt 100-300 lux, chiếu sáng chung toàn công trường đạt 30-80 lux. Không được thi công ban đêm ở khu vực không đảm bảo ánh sáng theo tiêu chuẩn. Toàn bộ công trường phải có hệ thống chống sét trong suốt quá trình thi công.

– Về hồ sơ và nhật ký an toàn: Phải lưu trữ sổ nhật ký an toàn lao động trên công trường, ghi chép đầy đủ mọi tình huống tai nạn, sự cố và các biện pháp xử lý, khắc phục đã thực hiện. Khi chưa có đầy đủ hồ sơ thiết kế biện pháp kỹ thuật an toàn và phòng chống cháy nổ, tuyệt đối không được phép khởi công thi công.

Các công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động

Theo QCVN 18:2021/BXD, các công việc sau đây phải có biện pháp thi công an toàn riêng biệt, chi tiết:

– Thi công giàn giáo và giá đỡ; công tác đất và hạ giếng chìm; lắp ghép kết cấu; hàn và cắt kim loại; công tác bê tông và cốp pha; làm việc trong hầm ngầm, giếng sâu và không gian kín; vận hành máy xây dựng; thi công trên mặt nước; và công tác tháo dỡ, cải tạo công trình hiện hữu.

– Đối với thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn (cần trục tháp, thang tải, máy nâng…) phải được kiểm định kỹ thuật an toàn và đăng ký theo quy định trước khi đưa vào sử dụng.

Trách Nhiệm Quản Lý An Toàn Trong Xây Dựng Công Trình

Theo khoản 2 Điều 3 Thông tư 04/2017/TT-BXD, quản lý an toàn lao động trong thi công xây dựng là hoạt động quản lý của các chủ thể tham gia đầu tư xây dựng, được phân định rõ ràng giữa chủ đầu tư, nhà thầu và người lao động.

Trách nhiệm của chủ đầu tư

Chủ đầu tư đóng vai trò giám sát tổng thể công tác an toàn lao động trên toàn công trường. Theo Thông tư 04/2017/TT-BXD, các trách nhiệm cụ thể gồm:

• Phê duyệt và chấp thuận kế hoạch an toàn lao động trong hồ sơ thiết kế biện pháp thi công do nhà thầu lập trước khi khởi công.
• Tổ chức kiểm tra, giám sát định kỳ và đột xuất việc thực hiện các biện pháp an toàn của nhà thầu thi công.
• Phân công và thông báo nhiệm vụ cho người có chuyên môn (kỹ sư an toàn xây dựng) theo dõi, giám sát việc tuân thủ quy định an toàn lao động trong xây dựng trên công trường. Khi phát hiện vi phạm hoặc nguy cơ mất an toàn, người giám sát có quyền yêu cầu tạm dừng hoặc đình chỉ thi công ngay lập tức.
• Phối hợp với nhà thầu triển khai các biện pháp an toàn và giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh trong quá trình thi công.
• Khi xảy ra tai nạn lao động hoặc sự cố gây mất an toàn: chủ đầu tư phải chỉ đạo xử lý, khắc phục hậu quả, thực hiện khai báo theo đúng quy định, đồng thời phối hợp điều tra sự cố liên quan đến máy móc thiết bị với cơ quan có thẩm quyền.

Lưu ý: Trong trường hợp ký hợp đồng EPC (thiết kế – cung cấp thiết bị – thi công) hoặc hợp đồng chìa khóa trao tay, chủ đầu tư có thể chuyển giao một phần trách nhiệm quản lý an toàn lao động cho tổng thầu thông qua hợp đồng, nhưng vẫn phải giữ quyền kiểm tra, giám sát việc thực hiện.

Trách nhiệm của nhà thầu thi công

Nhà thầu là đơn vị trực tiếp tổ chức thi công, do đó chịu trách nhiệm chính trong việc đảm bảo an toàn lao động trong xây dựng tại công trường. Theo Điều 4 Thông tư 04/2017/TT-BXD và Điều 36 Nghị định 39/2016/NĐ-CP:

• Lập và thực hiện biện pháp đảm bảo an toàn cho người lao động, máy móc, thiết bị, tài sản và các công trình lân cận.
• Thành lập bộ phận quản lý an toàn lao động đủ số lượng và tiêu chuẩn chuyên môn theo quy định tại Điều 36 Nghị định 39/2016/NĐ-CP. Đối với công trình có sử dụng thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn vệ sinh lao động, phải bố trí kỹ sư an toàn chuyên trách.
• Với các công việc đặc thù có nguy cơ cao, phải lập biện pháp thi công an toàn riêng, chi tiết theo yêu cầu của quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.
• Khi phát hiện nguy cơ tai nạn hoặc sự cố, nhà thầu phải dừng thi công ngay, áp dụng biện pháp khắc phục và chỉ được tiếp tục thi công sau khi đã đảm bảo an toàn.
• Khắc phục nhanh chóng hậu quả tai nạn lao động và báo cáo định kỳ hoặc đột xuất cho chủ đầu tư về kết quả thực hiện công tác quản lý an toàn lao động trong xây dựng.

Trách nhiệm của người lao động

Theo Luật An toàn, Vệ sinh lao động số 84/2015/QH13, người lao động trên công trường xây dựng có những nghĩa vụ bắt buộc sau:

• Chấp hành đầy đủ nội quy, quy trình, yêu cầu về an toàn vệ sinh lao động do người sử dụng lao động và cơ quan nhà nước ban hành.
• Sử dụng và bảo quản đúng cách các phương tiện bảo hộ cá nhân được trang cấp (mũ bảo hộ, dây đai an toàn, giày chống đinh, kính bảo hộ…).
• Bắt buộc tham gia huấn luyện an toàn vệ sinh lao động trước khi vận hành máy, thiết bị, chất có yêu cầu nghiêm ngặt. Chỉ thực hiện công việc nguy hiểm sau khi đã được cấp thẻ an toàn lao động.
• Chủ động báo cáo kịp thời với người phụ trách khi phát hiện nguy cơ tai nạn, sự cố hoặc bệnh nghề nghiệp.
• Có quyền từ chối thực hiện công việc nếu nhận thấy nguy cơ mất an toàn sau khi đã báo cáo mà không được khắc phục, hoặc khi nhà thầu không cung cấp đầy đủ phương tiện bảo hộ theo quy định.
• Tích cực tham gia ứng cứu, khắc phục sự cố và tai nạn lao động theo phương án đã được phê duyệt hoặc theo chỉ đạo của cơ quan có thẩm quyền.

Kết Luận

An toàn lao động trong xây dựng không chỉ là yêu cầu pháp lý bắt buộc mà còn là nền tảng để xây dựng văn hóa an toàn bền vững trên mỗi công trường. Việc tuân thủ đầy đủ các quy định an toàn thi công công trình không chỉ bảo vệ tính mạng, sức khỏe người lao động mà còn giúp chủ đầu tư và nhà thầu tránh được các rủi ro pháp lý và tổn thất kinh tế nghiêm trọng.